Teknik Laboratuvar
Teknik laboratuvar hizmetleri; çalışanların maruz kalabileceği fiziksel, kimyasal ve biyolojik risk etkenlerinin ölçülmesi, çalışma ortamı koşullarının değerlendirilmesi ve işletmeden kaynaklanan çevresel etkilerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen ölçüm, test, numune alma ve analiz çalışmalarını kapsar. Gürültü, toz, titreşim, aydınlatma, termal konfor, hava kirleticileri, asbest ve baca gazı emisyonları gibi parametreler işletmenin faaliyet alanına göre teknik laboratuvar çalışmasına dâhil edilebilir.
Teknik ölçümlerin amacı yalnızca mevzuatsal bir rapor hazırlamak değildir. Ölçüm sonuçları sayesinde çalışanların hangi tehlikelere ne seviyede maruz kaldığı, mevcut havalandırma ve koruma sistemlerinin yeterli olup olmadığı, üretim faaliyetlerinin çevresel etkileri ve hangi bölümlerde iyileştirme yapılması gerektiği daha somut biçimde belirlenebilir. Elde edilen veriler, işyerinin risk değerlendirmesi ve sağlık gözetimi çalışmalarıyla birlikte ele alınmalıdır.
İş hijyeni ölçümleri rastgele veya her işletmeye aynı parametreler uygulanarak planlanmamalıdır. Öncelikle işyerinin faaliyetleri, kullanılan hammaddeler, üretim prosesleri, makineler, çalışanların görevleri, çalışma süreleri ve mevcut risk değerlendirmesi incelenmelidir. Ölçülmesi gereken parametreler, numune alınacak bölümler, kişisel maruziyet grupları ve ölçüm süreleri bu ön değerlendirme sonucunda belirlenir.
Tardu OSGB tarafından sunulan teknik laboratuvar hizmetinde işletmenin faaliyet alanı ve çalışma koşulları öncelikle saha incelemesiyle değerlendirilir. Üretim bölümleri, kullanılan makine ve kimyasallar, çalışanların maruziyet süreleri, vardiya düzeni, havalandırma koşulları ve daha önce yapılan ölçüm sonuçları incelenerek işletmeye özel ölçüm planı hazırlanır. Ölçümler, ilgili parametre bakımından yetkilendirilmiş laboratuvarların kapsamı doğrultusunda planlanır.
İş hijyeni ölçüm, test ve analizlerinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş laboratuvarlara yaptırılması gerekir. Bakanlık, yetkisiz laboratuvarların gerçekleştirdiği iş hijyeni ölçüm, test ve analizlerinin geçerli kabul edilmeyeceğini açıkça belirtmektedir. Laboratuvarın yalnızca genel bir yetki belgesine sahip olması yeterli değildir; gerçekleştirilecek ölçüm parametresinin laboratuvarın güncel yetki kapsamında bulunması gerekir.
Teknik laboratuvar hizmetleri kapsamında en sık ihtiyaç duyulan çalışmalardan biri gürültü ölçümüdür. Üretim makineleri, kompresörler, presler, kesme ve taşlama ekipmanları, havalandırma sistemleri ve araç trafiği çalışanlarda gürültü maruziyetine neden olabilir. Ölçüm planında yalnızca ortamın genel ses seviyesi değil, çalışanın vardiya boyunca maruz kaldığı kişisel gürültü seviyesi de işin niteliğine göre değerlendirilebilir.
Toz ölçümleri, çalışanların havada bulunan toplam veya solunabilir toza maruziyetinin belirlenmesi amacıyla yapılır. Metal, ahşap, maden, inşaat, tekstil, kimya, gıda ve benzeri sektörlerde üretim sürecinden kaynaklanan tozların miktarı ve niteliği farklılık gösterebilir. Ölçüm sonucunda yalnızca ortamın görünür biçimde tozlu olup olmadığına değil, çalışanların solunum bölgesindeki maruziyet değerlerine odaklanılır.
Titreşim ölçümleri, el aletleri, makineler, araçlar ve hareketli çalışma platformlarından kaynaklanan mekanik titreşimin çalışan üzerindeki etkisini değerlendirmeye yardımcı olur. Matkap, taşlama makinesi veya kırıcı gibi ekipmanlarda el-kol titreşimi; iş makineleri, forkliftler, araçlar ve hareketli platformlarda ise tüm vücut titreşimi dikkate alınabilir. İşin süresi ve ekipmanın kullanım şekli sonuçların değerlendirilmesinde önem taşır.
Aydınlatma ölçümleri, çalışma alanındaki ışık seviyesinin yapılan işin niteliğine uygun olup olmadığını değerlendirmek için gerçekleştirilir. Ofisler, üretim hatları, depolar, kalite kontrol alanları, laboratuvarlar, koridorlar ve acil çıkış güzergâhları farklı aydınlatma ihtiyaçlarına sahip olabilir. Yetersiz aydınlatmanın yanında parlama, gölgelenme ve ışığın yanlış yönden gelmesi gibi koşullar da çalışma güvenliğini ve görsel konforu etkileyebilir.
Termal konfor ölçümlerinde yalnızca ortam sıcaklığı değerlendirilmez. Hava sıcaklığıyla birlikte bağıl nem, hava akım hızı, radyant sıcaklık, çalışanın fiziksel aktivitesi ve kıyafet özellikleri de değerlendirmeyi etkileyebilir. PMV ve PPD gibi göstergeler, çalışanların ortamı ne ölçüde sıcak veya soğuk algılayabileceğinin teknik olarak değerlendirilmesinde kullanılabilir.
İşyeri hava kalitesi ölçümleri, üretim veya çalışma ortamında bulunabilecek gaz, buhar, uçucu organik bileşik, kimyasal kirletici ve benzeri etkenlerin değerlendirilmesine yönelik planlanabilir. Ölçülecek maddeler, işyerinde kullanılan kimyasalların güvenlik bilgi formları, proses özellikleri ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenmelidir.
Asbest ölçüm ve analizleri, asbest içerebilecek eski yapı malzemeleri, izolasyonlar, çatı ve cephe kaplamaları, boru sistemleri veya söküm çalışmaları bulunan işyerlerinde gündeme gelebilir. Asbestle ilgili numune alma ve ölçüm işlemleri, ilgili parametre bakımından gerekli yetkiye ve eğitimli personele sahip laboratuvarlar tarafından yürütülmelidir.
Eski hizmet içeriğinde teknik laboratuvar kapsamında gürültü, toplam ve solunabilir toz, aydınlatma, titreşim, termal konfor, hava kalitesi ve asbest ölçümlerinin sunulduğu belirtilmektedir. Baca gazı çalışmalarında ise kükürtdioksit, azot emisyonları, karbonmonoksit, karbondioksit, islilik, gaz akış hızı ve debi tayini gibi parametreler listelenmiştir.
Baca gazı ve emisyon ölçümleri, iş hijyeni ölçümlerinden farklı bir yetkilendirme ve raporlama sistemine tabidir. Emisyon ölçümlerinin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ilgili parametrelerde yetkilendirilmiş çevre laboratuvarlarınca gerçekleştirilmesi gerekir. Ölçüm kapsamı işletmenin yakıtına, prosesine, çevre izni şartlarına, baca özelliklerine ve uygulanacak mevzuata göre belirlenir.
Baca gazı ölçümünden önce bacadaki ölçüm düzleminin, numune alma noktalarının ve güvenli erişim koşullarının ölçüme uygun olması gerekir. Baca üzerindeki platformların, korkulukların ve ulaşım sistemlerinin ölçüm personeli için güvenli olmaması veya ölçüm noktasının teknik şartları karşılamaması hâlinde çalışma sağlıklı biçimde gerçekleştirilemeyebilir.
Ölçümler tamamlandıktan sonra laboratuvar tarafından hazırlanan raporda ölçüm yöntemi, kullanılan cihazlar, ölçüm noktaları, numune alma koşulları, ölçüm sonuçları ve ilgili değerlendirme bilgileri yer alır. Sonuçlar, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve işletmenin teknik birimleri tarafından birlikte değerlendirilerek alınması gereken düzeltici ve önleyici tedbirler belirlenebilir.
Ölçüm sonucunda yüksek maruziyet tespit edilmesi hâlinde yalnızca kişisel koruyucu donanım verilmesiyle yetinilmemelidir. Tehlikeli maddenin değiştirilmesi, risk kaynağının kapalı sisteme alınması, lokal havalandırma kurulması, makine izolasyonu yapılması, çalışma süresinin düzenlenmesi ve bakım faaliyetlerinin iyileştirilmesi gibi teknik ve organizasyonel önlemler öncelikli olarak değerlendirilmelidir.
Teknik laboratuvar ölçümleri tek seferlik ve değişmez çalışmalar değildir. Yeni makine kurulması, üretim kapasitesinin artırılması, kullanılan kimyasalların değiştirilmesi, çalışma alanının taşınması, havalandırma sisteminin yenilenmesi, iş kazası veya meslek hastalığı şüphesi oluşması ve önceki ölçümlerde yüksek sonuçlar tespit edilmesi durumunda ölçüm ihtiyacı yeniden değerlendirilmelidir.
Tardu OSGB, teknik laboratuvar hizmetleri kapsamında işletmenin ölçüm ihtiyaçlarının belirlenmesine, uygun yetkili laboratuvarın seçilmesine, ölçüm planının hazırlanmasına, saha organizasyonuna ve sonuçların iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesine destek olur. Böylece teknik raporların yalnızca dosyada saklanan belgeler olarak kalması yerine, çalışma ortamını iyileştiren uygulanabilir faaliyetlere dönüştürülmesi amaçlanır.
Teknik Laboratuvar Hizmeti Nedir?
Teknik laboratuvar hizmeti; çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik risklerin ölçülmesi, çalışanların kişisel maruziyetlerinin değerlendirilmesi ve işletmeden kaynaklanan çevresel etkilerin belirlenmesi amacıyla yürütülen ölçüm, test ve analiz çalışmalarını kapsar. Teknik laboratuvar sonuçları, işyerindeki tehlikelerin gözleme dayalı değerlendirmeden ölçülebilir ve karşılaştırılabilir verilere dönüştürülmesini sağlar.
Teknik Laboratuvar ile Tıbbi Laboratuvar Arasındaki Fark Nedir?
Teknik laboratuvar; gürültü, toz, titreşim, aydınlatma, termal konfor, hava kalitesi, asbest ve emisyon gibi çalışma ortamına veya çevresel etkilere yönelik ölçümler gerçekleştirir. Tıbbi laboratuvar ise çalışanlara ait kan, idrar, görüntüleme, odyometri, solunum fonksiyon testi ve benzeri sağlık tetkiklerine odaklanır. Bu iki hizmetin yetkilendirme, cihaz, personel ve raporlama şartları birbirinden farklıdır.
Hangi İş Hijyeni Ölçümleri Yapılabilir?
şyerinin faaliyet alanına göre kişisel gürültü maruziyeti, ortam gürültüsü, toplam ve solunabilir toz, el-kol titreşimi, tüm vücut titreşimi, aydınlatma, termal konfor, kimyasal madde, gaz, buhar, hava kalitesi ve asbest ölçümleri planlanabilir. Her işletmede bütün parametrelerin ölçülmesi gerekmez. Ölçüm kapsamı risk değerlendirmesi ve saha incelemesi sonucunda belirlenmelidir.
Ölçülmesi Gereken Parametreler Nasıl Belirlenir?
Kullanılan makineler, kimyasal maddeler, hammaddeler, üretim süreçleri, çalışan görevleri, maruziyet süreleri, güvenlik bilgi formları ve önceki ölçüm sonuçları birlikte incelenir. İşyerindeki risk kaynaklarını temsil etmeyen rastgele noktalarda ölçüm yapmak yerine, çalışanların gerçek maruziyet koşullarını gösterecek bölümler ve çalışma süreleri seçilmelidir.
Ölçümleri Her Laboratuvar Yapabilir mi?
İş hijyeni ölçüm, test ve analizleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından ilgili parametrede yetkilendirilmiş laboratuvarlara yaptırılmalıdır. Bir laboratuvarın belirli ölçümleri yapabiliyor olması, sonuçların mevzuat açısından geçerli olduğu anlamına gelmez. Laboratuvarın güncel yetki belgesi ve ölçülecek parametrenin yetki kapsamında bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Ölçüm Süreci Nasıl İlerler?
Öncelikle işyeri bilgileri ve risk değerlendirmesi incelenir, ardından saha keşfi gerçekleştirilir. Ölçülecek parametreler, çalışan grupları, numune alma noktaları, vardiyalar ve ölçüm süreleri belirlenir. Ölçüm ve numune alma tamamlandıktan sonra laboratuvar raporu hazırlanır. Sonuçlar işveren, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından değerlendirilerek gerekli iyileştirmeler planlanır.
Baca Gazı Ölçümleri Teknik Laboratuvar Kapsamında mıdır?
Baca gazı ve emisyon ölçümleri teknik laboratuvar hizmetlerinin bir parçası olarak değerlendirilebilir; ancak iş hijyeni ölçümlerinden farklı çevre mevzuatına ve laboratuvar yetkilendirmesine tabidir. Ölçümler işletmenin prosesi, yakıtı, emisyon kaynakları ve çevre izni gereklilikleri doğrultusunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş laboratuvarlarca gerçekleştirilmelidir.
Ölçümler Ne Zaman Yenilenmelidir?
Ölçüm ihtiyacı yalnızca belirli bir takvim süresine göre değerlendirilmemelidir. Yeni makine, proses veya kimyasal kullanılması, üretim miktarının değişmesi, havalandırma sisteminin yenilenmesi, çalışma alanının taşınması veya çalışan maruziyetinde değişiklik meydana gelmesi hâlinde yeniden ölçüm gerekebilir. Önceki sonuçların yüksek çıkması veya uygulanan iyileştirmelerin etkinliğinin kontrol edilmek istenmesi de tekrar ölçüm yapılmasını gerektirebilir.
Teknik Laboratuvar Raporu Ne Sağlar?
Laboratuvar raporu, ölçüm koşullarını ve sonuçlarını kayıt altına alarak çalışma ortamındaki risklerin sayısal olarak değerlendirilmesine yardımcı olur. Rapor, risk değerlendirmesinin güncellenmesi, sağlık gözetiminin planlanması ve teknik önlemlerin belirlenmesi için veri sağlar. Raporun hazırlanmış olması tek başına yeterli değildir. Sonuçlara göre belirlenen düzeltici faaliyetlerin uygulanması ve etkinliğinin izlenmesi gerekir.
Teknik Laboratuvar Hizmet Kapsamımız
- İşletmenin teknik ölçüm ihtiyacının belirlenmesi
- Risk değerlendirmesi sonuçlarının incelenmesi
- Üretim proseslerinin saha üzerinden değerlendirilmesi
- Çalışan maruziyet gruplarının belirlenmesi
- Ölçüm ve numune alma planının hazırlanması
- Kişisel gürültü maruziyeti ölçümü
- Ortam gürültü ölçümü
- Toplam toz ölçümü
- Solunabilir toz ölçümü
- El-kol titreşim ölçümü
- Tüm vücut titreşim ölçümü
- Aydınlatma seviyesi ölçümü
- Termal konfor ölçümü
- PMV ve PPD değerlendirmeleri
- İşyeri hava kalitesi ölçümleri
- Kimyasal gaz ve buhar ölçümleri
- Asbest numune alma ve ölçüm organizasyonu
- Baca gazı ve emisyon ölçüm planlaması
- Kükürtdioksit ölçümü
- Azot oksit emisyonlarının ölçümü
- Karbonmonoksit ve karbondioksit ölçümü
- İslilik ölçümü
- Yetkili laboratuvar kapsamının kontrol edilmesi
- Saha ölçüm organizasyonunun yapılması
- Laboratuvar sonuçlarının değerlendirilmesi
- Risk değerlendirmesi güncellemesine destek
- Düzeltici ve önleyici faaliyetlerin belirlenmesi
- Teknik iyileştirme önerilerinin hazırlanması
- Tekrar ölçüm ve takip planının oluşturulması
- Baca gazı hız ve debi tayini
