İş Kazası ve Meslek Hastalığı Danışmanlığı

Danışmanlık

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Danışmanlığı

İş kazası ve meslek hastalığı danışmanlığı; işletmede meydana gelen kazaların, ramak kala olayların ve işe bağlı sağlık sorunlarının kayıt altına alınması, gerekli bildirimlerin yapılması, olayın nedenlerinin incelenmesi ve benzer durumların tekrarını önleyecek faaliyetlerin planlanmasını kapsayan profesyonel bir iş sağlığı ve güvenliği hizmetidir. Hizmetin temel amacı yalnızca yasal bildirimleri tamamlamak değil, olayın altında bulunan teknik, organizasyonel ve insan kaynaklı nedenleri belirleyerek işyerindeki güvenlik sisteminin geliştirilmesini sağlamaktır.

SGK’ya göre iş kazası, 5510 sayılı Kanun’da belirtilen durumlar kapsamında meydana gelen ve sigortalıyı bedensel veya ruhsal olarak etkileyen olaydır. Meslek hastalığı ise çalışanın yaptığı işin niteliği, tekrarlanan maruziyetler veya işin yürütüm koşulları nedeniyle ortaya çıkan geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir. İş kazaları genellikle belirli bir anda meydana gelirken meslek hastalıkları çoğu zaman uzun süre devam eden toz, gürültü, kimyasal madde, titreşim, biyolojik etken, ergonomik yük veya psikososyal risk maruziyetleri sonucunda gelişebilir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, bütün iş kazaları ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yapmak ve bunlarla ilgili raporlar düzenlemekle yükümlüdür. Yaralanma meydana gelmemiş olsa bile işyerine, ekipmana veya çalışana zarar verme potansiyeli taşıyan ramak kala olayların da incelenmesi gerekir. Bu kayıtlar, işletmenin tekrar eden riskleri görmesine ve kazaya dönüşmeden önce gerekli önlemleri almasına yardımcı olur.

İş kazasının meydana gelmesinin ardından öncelik yaralının güvenliğinin sağlanması, ilk yardım organizasyonunun devreye alınması ve gerekli sağlık desteğinin temin edilmesidir. Olay yerinde devam eden elektrik, yangın, kimyasal yayılım, mekanik hareket veya çökme gibi ilave tehlikeler kontrol altına alınmalıdır. Sağlık ve güvenlik için zorunlu değişiklikler dışında olay alanının, ekipmanların ve çalışma düzeninin inceleme yapılabilecek şekilde korunması önemlidir.

İşveren tarafından iş kazasının SGK’ya, kazanın meydana geldiği tarihi takip eden üç iş günü içerisinde bildirilmesi gerekir. İş kazası işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmiş ve olay hakkında bilgi alınmasını engelleyen bir durum oluşmuşsa bildirim süresi, olayın öğrenildiği tarihten itibaren değerlendirilebilir. İşverenlerin 4/a kapsamındaki çalışanlara ilişkin iş kazalarını yetkili kolluk kuvvetlerine de derhâl bildirmesi gerekmektedir.

İş kazası bildirimi, olayla ilgili sorumluluk veya kusurun kabul edildiği anlamına gelmez. Bildirimin amacı olayın yasal süre içinde kayıt altına alınmasını ve sosyal güvenlik süreçlerinin başlatılmasını sağlamaktır. Bir olayın sosyal güvenlik mevzuatı açısından iş kazası sayılıp sayılmayacağı, gerekli inceleme ve değerlendirmeler sonucunda SGK tarafından belirlenebilir. Bu nedenle “iş kazası değildir” düşüncesiyle bildirimin geciktirilmesi yerine olayın koşullarının uzmanlarla birlikte değerlendirilmesi daha güvenli bir yaklaşımdır.

Olay incelemesinin amacı yalnızca kazayı gerçekleştiren çalışanın son hareketini tespit etmek değildir. Etkili bir incelemede çalışma talimatları, risk değerlendirmesi, eğitimler, ekipmanların teknik durumu, bakım kayıtları, denetim sistemi, iş yükü, çalışanlar arasındaki iletişim ve yönetimsel kararlar birlikte değerlendirilir. Kök neden analizi, görünen hataların arkasında bulunan sistemsel eksiklikleri belirlemeyi ve benzer olayların tekrarını önlemeyi hedefler.

Tardu OSGB tarafından yürütülen iş kazası inceleme sürecinde olayın zamanı, yeri, gerçekleştirilen iş, kullanılan makine veya ekipman, çalışma koşulları ve olayın gelişim sırası değerlendirilir. Olay yeri fotoğrafları, çalışan ve tanık ifadeleri, kamera kayıtları, bakım ve periyodik kontrol raporları, eğitim belgeleri, görevlendirmeler, iş izinleri ve risk değerlendirmesi gibi kayıtlar incelenebilir. Toplanan bilgiler doğrultusunda doğrudan nedenler, katkıda bulunan koşullar ve kök nedenler belirlenerek olay inceleme raporu hazırlanır.

İnceleme çalışması suçlu veya kusurlu kişi bulmaya odaklanmamalıdır. Çalışanın yaptığı hatalı hareketin neden mümkün hâle geldiği, teknik korumanın neden yetersiz kaldığı, iş talimatının uygulanabilir olup olmadığı, denetimin neden etkili olmadığı ve tehlikenin neden daha önce belirlenemediği araştırılmalıdır. Bu yaklaşım, olayın yalnızca çalışan davranışına bağlanmasını engeller ve kalıcı iyileştirmeler yapılmasını sağlar.

İş kazası sonrasında risk değerlendirmesi gözden geçirilmeli, olayla ilişkili tehlikeler ve mevcut kontrol tedbirlerinin yeterliliği yeniden değerlendirilmelidir. Gerekli görülmesi hâlinde makine koruyucuları, çalışma yöntemleri, kişisel koruyucu donanımlar, iş izinleri, saha gözetimi ve çalışan eğitimleri güncellenmelidir. Belirlenen her faaliyet için sorumlu kişi, hedef tarih ve doğrulama yöntemi tanımlanarak düzeltici ve önleyici faaliyetlerin tamamlanması takip edilmelidir.

Meslek hastalığı danışmanlığında ise çalışanın sağlık bulguları ile yaptığı iş ve çalışma ortamındaki maruziyetler birlikte değerlendirilir. Meslek hastalığı şüphesi, işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucusu tarafından belirlenebilir. İşyeri hekimi, şüpheli vakayı gerekli değerlendirmelerin yapılması için yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusuna yönlendirir. Kesin meslek hastalığı ve meslekte kazanma gücü kaybına ilişkin değerlendirme, yetkili sağlık kuruluşlarının raporları ve SGK sağlık kurulu süreci üzerinden yürütülür.

İşveren, işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucusu tarafından kendisine bildirilen meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içerisinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içerisinde SGK’ya bildirir. Bildirim yükümlülüğü ile tıbbi tanı ve meslekte kazanma gücü kaybı değerlendirmesi birbirinden farklı süreçlerdir.

Meslek hastalığı şüphesi bulunan çalışanın görevleri, geçmiş çalışma alanları, maruz kaldığı maddeler, maruziyet süreleri, kişisel koruyucu donanım kullanımı, iş hijyeni ölçümleri ve önceki sağlık gözetimi sonuçları incelenmelidir. Aynı bölümde çalışan diğer kişilerde benzer şikâyetlerin bulunup bulunmadığı değerlendirilerek maruziyet kaynağının belirlenmesine çalışılır. İşyerindeki sağlık risklerinin kontrol altına alınması için havalandırma, izolasyon, ikame, iş organizasyonu, çalışma süresi ve sağlık gözetimi gibi önlemler birlikte planlanabilir.

İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında çalışanların sağlık bilgileri gizlilik esaslarına uygun şekilde korunmalıdır. İşverene çalışanın ayrıntılı tıbbi verileri yerine, işe uygunluğu ve çalışma ortamında uygulanması gereken koruyucu tedbirler hakkında gerekli bilgiler sunulmalıdır. Sağlık gözetimi süreci işyeri hekimi tarafından yürütülürken teknik ve organizasyonel iyileştirmeler iş güvenliği uzmanı, işveren ve ilgili bölüm yöneticileriyle koordineli şekilde planlanır.

Tardu OSGB; iş kazası bildirimi, olay inceleme raporu, kök neden analizi, risk değerlendirmesi güncellemesi, meslek hastalığı şüphesi yönetimi ve düzeltici faaliyetlerin takibi konularında işletmelere süreç danışmanlığı sağlar. Hizmet, adli inceleme veya avukatlık hizmetinin yerine geçmez. Hukuki uyuşmazlık, tazminat talebi, ceza soruşturması veya dava süreci bulunması hâlinde işletmenin iş hukuku ve ceza hukuku alanında çalışan yetkili hukuk danışmanlarından ayrıca destek alması gerekir.

İş Kazası Nedir?

İş kazası, 5510 sayılı Kanun’da belirtilen durumlar kapsamında meydana gelen ve sigortalıyı bedensel ya da ruhsal olarak etkileyen olaydır. Bir olayın iş kazası olarak değerlendirilmesinde yalnızca işyeri sınırları değil, çalışanın görevi, görevlendirilme durumu, işveren tarafından sağlanan taşıt ve olayın işle bağlantısı da dikkate alınabilir. Nihai değerlendirme olayın özelliklerine göre SGK tarafından yapılabilir.

İş Kazası Sonrasında İlk Olarak Ne Yapılmalıdır?

Öncelikle yaralı çalışan için ilk yardım ve sağlık desteği sağlanmalı, olay alanında devam eden tehlikeler kontrol altına alınmalıdır. Sağlık ve güvenlik yönünden zorunlu olmadıkça makine, ekipman ve çalışma alanı inceleme yapılmadan değiştirilmemelidir. Olayın zamanı, yeri, tanıkları, kullanılan ekipmanlar ve ilk müdahale süreci mümkün olan en kısa sürede kayıt altına alınmalıdır.

İş Kazası SGK’ya Ne Zaman Bildirilmelidir?

İş kazasının, olay tarihini takip eden üç iş günü içerisinde SGK’ya bildirilmesi gerekir. Olayın işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmesi ve işverenin olay hakkında bilgi almasını engelleyen bir durum bulunması hâlinde süre, olayın öğrenildiği tarihten itibaren değerlendirilebilir.

Olay İnceleme ve Kök Neden Analizi Nedir?

Olay incelemesi, kazanın nasıl gerçekleştiğini ve hangi koşulların olaya katkıda bulunduğunu belirleyen sistemli çalışmadır. Kök neden analizi ise olayın görünen nedenleriyle yetinmez; eğitim, denetim, bakım, iş organizasyonu, risk değerlendirmesi ve yönetim sistemi gibi daha derindeki eksiklikleri araştırır. Amaç suçlu belirlemek değil, aynı kazanın tekrar etmesini önlemektir.

Olay İncelemesinde Hangi Kayıtlar Değerlendirilir?

Olay yeri görüntüleri, tanık ve çalışan ifadeleri, kamera kayıtları, risk değerlendirmesi, çalışma talimatları, eğitim belgeleri, bakım kayıtları, periyodik kontrol raporları, kişisel koruyucu donanım teslimleri ve iş izinleri incelenebilir. Değerlendirilecek kayıtlar olayın niteliğine göre belirlenir ve bilgilerin olaydan mümkün olduğunca kısa süre sonra toplanması önem taşır.

Ramak Kala Olaylar Neden İncelenmelidir?

Ramak kala olaylarda yaralanma veya ciddi hasar meydana gelmemiş olabilir; ancak olayın oluşma koşulları benzer bir durumda ağır bir kazaya neden olabilir. Ramak kala kayıtlarının incelenmesi, işletmeye kazaya dönüşmemiş tehlikeleri görme ve erken müdahale etme fırsatı verir. İşverenin zarar verme potansiyeli taşıyan olayları incelemesi ve kayıt altına alması 6331 sayılı Kanun’daki kayıt yükümlülüğünün bir parçasıdır.

Meslek Hastalığı Nedir?

Meslek hastalığı, çalışanın yaptığı işin niteliği, tekrarlanan nedenler veya çalışma koşulları nedeniyle ortaya çıkan geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir. Hastalık ile mesleki maruziyet arasındaki ilişkinin tıbbi ve teknik verilerle değerlendirilmesi gerekir.

Meslek Hastalığı Şüphesinde Nasıl Hareket Edilir?

Çalışanın şikâyetleri, yaptığı iş, maruz kaldığı etkenler ve sağlık gözetimi kayıtları işyeri hekimi tarafından değerlendirilir. Meslek hastalığı şüphesi bulunması hâlinde çalışan yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusuna sevk edilir. Tanı ve SGK değerlendirmesi tamamlanırken işyerindeki maruziyet kaynakları da incelenmeli ve diğer çalışanları koruyacak tedbirler gecikmeden planlanmalıdır.

Meslek Hastalığı İşveren Tarafından Ne Zaman Bildirilir?

İşveren, meslek hastalığını işyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucusu aracılığıyla öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içerisinde SGK’ya bildirmelidir. Yetkili sağlık hizmeti sunucularının tanı koydukları vakaları SGK’ya bildirme süresi ise en geç on gündür.

İş Kazası Sonrasında Risk Değerlendirmesi Yenilenir mi?

Kazayla ilişkili tehlikeler, olayın nedenleri ve mevcut önlemlerin yetersizliği dikkate alınarak risk değerlendirmesi gözden geçirilmelidir. Yeni bir risk belirlenmişse veya mevcut kontrol tedbirlerinin yeterli olmadığı görülmüşse ilgili bölümler güncellenmeli, faaliyetler sorumlu ve hedef tarihlerle takip edilmelidir.

Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler Nasıl Takip Edilir?

Her faaliyet için yapılacak işlem, sorumlu kişi, hedef tamamlanma tarihi ve etkinlik kontrol yöntemi belirlenir. Faaliyetin yalnızca tamamlandı olarak işaretlenmesi yeterli değildir; uygulanan önlemin aynı veya benzer olayları gerçekten önleyip önlemediği saha gözlemleri, çalışan geri bildirimleri ve yeni kontrollerle doğrulanmalıdır.

Danışmanlık Hizmeti Hukuki Temsil Sağlar mı?

Tardu OSGB’nin sunduğu hizmet, iş sağlığı ve güvenliği kayıtlarının, bildirimlerinin ve önleyici süreçlerin yönetilmesine yöneliktir. İş mahkemesi, ceza soruşturması, tazminat veya hukuki sorumluluk konularında avukatlık ve dava temsil hizmeti sağlamaz. Bu süreçlerde işletmenin yetkili bir hukuk uzmanından ayrıca görüş alması gerekir.